Çadır / Keçe Ev Konusu Üzerine

Anayüz Erdem Ocağı Ocak Görgü ve Geleneğimiz Çadır / Keçe Ev Konusu Üzerine

Bu konu 5 yanıt ve 2 izleyen içeriyor ve en son Derbentcioğlu’in profil fotoğrafı Derbentcioğlu tarafından 4 ay 2 hafta önce tarihinde güncellendi.

  • Yazar
    Yazılar
  • #1079
    Derbentcioğlu’in profil fotoğrafı
    Derbentcioğlu
    Yönetici
    • Katkılar : 26
    • Konular : 5
    • Cevaplar : 21

    Çadır / Keçe Ev konusu bir zaman aklıma takılmıştı. Üstüne düşüp araştırma yapma imkanım olmadı, unuttum. İki gün önce Alp karındaşımın paylaştığı resmi görünce yine aklıma geldi. Ve Derneğimizde bunu gündeme getireyim istedim.

    Şöyle ki kitap, film ve dizi gibi ortamlardan alışkın olduğumuz üzere aklım(ız)a gelen çadır şekli aşağıdaki resimdeki gibidir her zaman.

    Keçe Çadır

    Lâkin Söğütlü olmam dolayısıyla her yıl yapılan Ertuğrul Gazi’yi anma etkinliklerinde Yörüklerin kurdukları çadırlara / kıl çadıra alışkın olmama rağmen bana değişik gelirdi. Hatta Eskişehir Yörük Beyimiz Karakeçililer’den Hüseyin ağabeyimize de sormuş ve bu böyle çingene çadırı gibi değil mi diye latife ile karışık sormuş bunda bir yanlışlık var diyerek takılmıştım. Bahsi geçen çadır da aşağıdaki gibidir.

    Kıl Çadır

    Bahaeddin Ögel hocamızın İslâmiyetten Önce Türk Kültür Tarihi adlı eserinin 207. sayfasında çadır ile ilgili olarak Hunlar’da yuvarlak ve basık kubbeli çadırların hakim olduğunu ve bunların yanında sivri kubbeli çadırlara da rastladığını yazıyor.
    Sivri Kubbeli Çadır

    Şimdi Türk kültürünün gelişimi ve batıya doğru yöneliş, Sır-Derya Yabgu Devleti ve Selçuk ile Anadolu’ya yöneliş süreci içerisinde, mevsim, yaşam tarzı vb. ne gibi etkiler olmuş, nasıl bir evrilme yaşanmıştır? Bunun muhakkak bir açıklaması, bir analizi vardır diye düşünüyorum. Bunun üzerine çalışma var mıdır ya da bir analiz / makale yazılmış mıdır merak ederim.

    Sizlerin katkıları ile de bu konuda da belki bir bilgi sahibi olabiliriz.

    Dünyada bilgiden daha aziz ne var; bilgisiz olduğunun söylenmesi, insan için ağır bir hakarettir.
    (Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, IX, 260)

  • #1080
    Caner Çetin’in profil fotoğrafı
    Caner Çetin
    Yönetici
    • Katkılar : 116
    • Konular : 61
    • Cevaplar : 55

    Çok güzel bir konuya değinmişsin ağabey.

    Bu konuda benim geniş bilgim yok. Ancak şunları söyleyebilirim.

    1.) Çadır sözü genellikle kullanılsa da, ki senin burada konuyu daha anlaşılır kılman için bu sözü kullandığını biliyorum, bu kullanım, genel için belirtiyorum, yanlıştır. Gördüğümüz ya da bildiğimiz ve senin de ”aklımıza genellikle gelen” dediğin konutlar, Levent ustanın şu yazısında (= http://www.kargu.org/erdem-ocagi/konu/turk-kir-konutu-uzerine) ayrıntılı açıkladığı gibi, kendi doğal çerçevesi ve gerekleri koşulları içinde oluşmuş [Türk] kır konutlarıdır, ve, yazıtlarda da geçtiği gibi, ”eb”, yani evlerdir. Keçeden olması nedeniyle de Levent ustanın demesi gibi ”keçe ev”dir ve ben de bu deyimi benimsiyorum.

    2) Bu bağlamda, senin konuya giriş dolayısıyla soruş nedenin olan ve yukarıda karadan bir konutu, ki tam bu sanki ”çadır”, da göstermiş olmanla birlikte, şu vereceğim bilgiyi de ilginç buluyorum. Oğuzca bir sözlük olan Bahşayiş Lugati‘nde [ileride değinilecektir] ”Türkmen evi” için doğruca kara ev denir. Bugün o konutların, en azından renk bakımından, kara olmasını buraya bağlayabiliyor, dolayısıyla, sorunu, konutun bütünlüğüne dahil olması nedeniyle, renk yönünden yanıtlayabildiğimi düşünüyorum.

    3) Ayrı bir nokta ise, Türk Kağanlığı’nın en ileri boyu Aşına boyunun ve veya yönetici kesimin ”kara bir ev”e iye olmasıdır. Benim biliğimde böyle bir bilgi kalmış, nereden kalmış çıkartamadım, ama sanki ”Türk’ün kara evini bozdum” gibi bir sözün, Ötüken kır kağanlığı döneminden bir Uygur bengütaşında geçtiğini anımsar gibi oldum. Baktım, bulamadım. Belki de karıştırıyorum. Ama bu ”kara ev” konusunda eminim. Aşına’nın da Oğuz olduğunu düşünmem nedeniyle, buradan da bir izdüşüm yakalamıyor değilim.

    4) Biçim olarak ise, bu noktaya nasıl gelindiğini açıklayamasam da, çok bir şey demeye gerek yok sanırım. Bozulmadan öte bir şey olmuş benim anladığım kadarıyla. Levent ustayla bir konuşmam sırasında, ”Altay ile Tıvalılar (bile) keçe ev yapmayı unutmak üzereler.”, demişti.

  • #1081
    Derbentcioğlu’in profil fotoğrafı
    Derbentcioğlu
    Yönetici
    • Katkılar : 26
    • Konular : 5
    • Cevaplar : 21

    Var ol Karındaşım. Bu konuyu merak ediyordum. Aklıma tekrar gelmişken yazayım istedim.

    Şimdi bende “çadır” ifadesini DLT’den bir taradım. Şöyle diyor;

    çătır çadır (bunun manası farklı mı bakmadım)
    ça.çır çadır. Oğuzlar ça.şır diye adlandırırlar.

    Keçe Ev tabiri doğru olsa bile bunu anımsatan ya da bunu belirten bir metin nerede geçiyor acaba. Bahaeddin Ögel hocanın da çadır demesi üzerinden soruyorum bunu.

    Aklımıza geldikçe yazalım ki bilgiler uçmasın.

    Dünyada bilgiden daha aziz ne var; bilgisiz olduğunun söylenmesi, insan için ağır bir hakarettir.
    (Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, IX, 260)

  • #1090
    Caner Çetin’in profil fotoğrafı
    Caner Çetin
    Yönetici
    • Katkılar : 116
    • Konular : 61
    • Cevaplar : 55

    Hep birlikte ağabey.

    Konuyu Levent ustaya danıştım ve çok önemli bilgi aldım. Konuyu biraz karıştırdığımızdan söz etti ve şöyle devam etti.

    İlkin, keçe ev ile çatırın ayrı olduğunu ve Ögel ustanın (da) keçe ev ile çatırı karıştırmasının bu kargaşada etkili olduğunu belirtti. Önemli nokta: Evet, ikisi ayrı ve aynı anda kullanılıyor olabilirler. Tarihî olarak bunlar bir birinden ayrı evreler değil. Eb, yani ev başka, çatır başka.

    çatır adı, çat-, yani çatmak eyleminden geliyor. Bundan, bir şeyin çatır ol(abil)ması, böyle denebilmesi için bir ana gövdenin [iskelet] çatılıyor olması gerekir. Ancak her çatıra da çatır denmez. Keçe ev ise, zaten çatır (çadır) değil.

    Çatır, göç ve yolculuklarda kullanılır. Daha kullanışlı, çevik [pratik] olmasından savaş yollarında da yeğlenebilir.

    Levent usta, aynen bunları aktardı. Konunun ise kısaca anlatılmasının bek mümkün olmadığını da özellikle belirtti. Bir ara ele alacağız.

  • #1092
    Derbentcioğlu’in profil fotoğrafı
    Derbentcioğlu
    Yönetici
    • Katkılar : 26
    • Konular : 5
    • Cevaplar : 21

    Bu konu ile ilgili sis perdesi aralanabilir.
    O zaman şimdilik savaş, göç ve seyahat gibi hareket halinde iken çabukluk ve hız açısından keçe ev yerine kıl çadır kullanılmış ve sonrasında Anadolu’da da konar göçerler için bu daha kullanışlı hale gelmiş olabilir ve nihayetinde bir alışkanlık olarak kalmış diye düşünebiliriz.

    Görüşler aktarıldıkça, tartışıldıkça bu konu kafamıza daha iyi oturacaktır.

    Dünyada bilgiden daha aziz ne var; bilgisiz olduğunun söylenmesi, insan için ağır bir hakarettir.
    (Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, IX, 260)

  • #1093
    Derbentcioğlu’in profil fotoğrafı
    Derbentcioğlu
    Yönetici
    • Katkılar : 26
    • Konular : 5
    • Cevaplar : 21

    Ve Keçe Ev ile Çadır arasındaki fark ortaya konarak yanlış bilinenleri de doğrulamak, doğru olanı aktararak bilinirliğini de arttırmamız gerekecek. Bu konuda Levent usta bize bilgi ve tecrübeleri ile katkı sağlayacaktır. Tabi ki bu konuda belki bizim bakış açımızla yaklaşan bilgi sahibi kişiler de varsa görüp işitir ve burada paylaşabilirler.

    Dünyada bilgiden daha aziz ne var; bilgisiz olduğunun söylenmesi, insan için ağır bir hakarettir.
    (Yusuf Has Hacib, Kutadgu Bilig, IX, 260)

Bu konuyu yanıtlamak için giriş yapmış olmalısınız.