Elçilerimiz

Önyüz Dernek Töre Dilimiz Ortak Dilimiz Elçilerimiz

Bu konu 0 yanıt ve 1 izleyen içeriyor ve en son  Caner Çetin tarafından 3 Şubat 2018 gününde 18:18 tarihinde güncellendi.

  • Yazar
    Yazılar
  • #2595

    Caner Çetin
    Yönetici
    • Katkılar : 278
    • Konular : 110
    • Cevaplar : 168

    Sözler birer elçidir. Zira söz, söz olmaktan çok öte bir köprü ve kültürün taşıyıcısı, uygarlığın ve kimliğin koruyucusu, böylelikle bu değerler bütünü de dilin uygulayıcısıdır. Kardeşlerimizle tembelliğimizi bırakıp artık daha da geç olmadan güçlü bağlar kurmak, dilimizi de birliğinde öz-lendirmek ve güzelleştirmek ve de hatta geçmişimizle daha somut ve derin bağlar sarmak istiyor isek, ulu Atatürk’ün de çağında ‘’Onların bize gelmesini bekleyemeyiz. Bizim onlara gitmemiz gerekli ve zorunludur.’’ dediği gibi sınırları kaldırıp aşıp ilkin zihinlerimizde bu güçlü bağları oluşturmamız gerekmektedir. Nitekim, yakınlaşmak birleşmek istiyor isek, yakınlaştırıcı bir unsur arıyor isek, emin olabiliriz ki, dilden daha güçlü bir vasıta şu koca dünyada bulamayacağız. Bu bağlamda uzundur aklımda olan ve denk geldikçe özel bir başlık atlında topladığım, klasik Türkçe de barındıran bu tür sözleri dizmek ve sizlere naçizane aktarmak istiyorum. Bu işi, elimden geldiğince sürdürmeyi düşünüyorum. Ayrıca kardeşlerimizle aynı kullanıp ancak bunun bilincinde olmadığımız söz ile deyimleri, ata sözleri de elim el verdiğince sizlere aktarmayı amaçlıyorum. Keyifle okuyacağınızı umuyor ve yararlı olmasını diliyorum.

    *

    akarmak. Uygurlar kullanır. Burada bildiğimiz ak sözü var. ‘’kültür ve bilgi iyesi olmak’’, akartmak da ‘’kültür ve bilgi iyesi kılmak’’ anlamındadır. Bu sözü naçizane çok sever ve yazıya verdiğimiz ad olan ‘’ürüŋ baş’’ ile zihnimde çok ilintilendiririm. Bu ürüŋ sözü ak renginin saygı ifadesidir ve ür (tohum) ile öŋ (renk) sözlerinden oluşur. Birleşince izleyen hecelerde ‘’ö’’ bulunmaması kuralından ürüŋ olur. Bu ve ürüŋ baş konusunda ustamız dil bilimci Levent Kaya Çölde Dor çalışmasında çok güzel ve ayrıntılı bilgi verir. Görüşünce yazıya bu adın verilmesi öğrenenin akarması nedeniyledir. Ayrıca çalışmalarından tanıttığımız şu https://www.facebook.com/leventkayausta/?pnref=lhc sayfada da ilgili bilgiye ulaşabilirsiniz; oraya da yazdık. Orada işinize çok yarayacak başka bilgiler de var. Bakmanızı salık verir, paylaşmanızı da rica ederim. Bir elin nesi var, iki elin sesi var.

    gulca. Bu adı çok iyi biliriz. Gündelik dile girmesi unutulmaması gerekenleri en başta mücadeleyi her bir kullanımda hatırlatacaktır. Dağ koyununun erkeği demektir.

    manu. Klasik Türkçe. Lynx. Günümüz Uygurların kullandığını saptayabildiğim (Yeni Uygur Türkçesi Sözlüğü, TDK), yine Çölde Dor’da da ‘’manu’’ gibi geçen bir de molun sözü var.

    böken. Antilop. Klasik Türkçe. Günümüz Uygurcasında da varlığını korur ve yine çok sevdiğim bir sözdür.

    bay. En iyi bayındır sözünden bildiğimiz söz. Zengin demektir. Tüm kollarda (Türk ağızlarda; Uygurca, Kazakça, Kırgızca, …) gördüğüm kadarıyla var olan, başından beri ‘’zengin’’ için kullandığımız ancak bir bizde yitmiş gibi görünen söz. baylık. Zenginlik. Bir yazıtımızda da bir kişi kendinden için bay bar ertim der. İkinci söz bildiğimiz var sözüdür. ‘’Bay (ve) var(lı) idim.’’

    ev. Bildiğimiz keçeden olan gelenek Türk konutu. Bugün bildiğimiz (her) eve ev dememizin nedeni. Çok yanlış bilinenin aksine çatır (çadır; çatmak eyleminden gelir ve ev değil, başka bir olguyu anlatır) değil, ev ve örneğin günümüz Kazaklarda, Kırgızlarda, Uygurlarda öy/üy diye anlaşılan aynı sözden (eb, klasik) dönüşüme uğramış biçimiyle söylenen söz. Uygurlar ak keçeden yapılmış eve örneğin ak öy derler. tam öy de toprak duvarla yapılmış evi anlatır. Bu tam sözü duvar anlamına gelen Türkçe söz ve sanırım günümüzdeki ‘’dam’’ sözü de buradan. Yine bu (Anadolu) coğrafyamız kaynaklarında ‘’Türkmen konutu’’ için kara ev dendiği bildirilir. Durumu daha iyi olanlar daha açık/iyi bir keçe kullandıkları için evleri ak, diğerleri de karaca olan ve kara diye nitelenen keçeden evlerini yaparlar diye ustamdan işitmiştim. Buna dikkat edip geleneğimizde bu en önemli olgulardan birisi olan bu işte doğru anlayışı yakalayıp birlik sağlarsak, bu da önemli bir adım olacaktır. ‘’yurt’’ deyimi de doğru değildir bu arada. Bunu söyleyen çok kişiye denk geldim bu sıralarda. Levent ustamız keçe ev der, ben de kendisinden öyle öğrendim ve böyle diyorum.

    Yine bunun üzerine, hangi unsuruna ne denir, evin içindeki düzeni nasıldır gibi çok ayrıntılı bilgiyi yukarıda verdiğim sayfada öğrenebilirsiniz. Fotoğraflar bölümüne girmeniz yeterli olacaktır. Görsellerden hemencicik seçebilirsiniz.

    davgan. Marmot. Türlü Türk ağızlarında suğur, sıvır denen hayvan. Uygur ağzında davgan denir. Bu bilgiyi de birçok diğer bilgi gibi Moğolların Gizli Tarihçesi adlı eserin son ve aslından yapılan ilk Türkçe çevirisinden öğrendim. Daha Kronik Kitap’tan yeni çıktı (ikinci basım; ilkinde dipçeler yoktur). Orada çok aşkın dipçelerde verilen güzel bilgiler var. Sırf bu dipçeler için alınasıdır.

Bu konuyu yanıtlamak için giriş yapmış olmalısınız.